Pasifik Okyanusu’nda deniz yüzeyi sıcaklıklarının hızla yükselmesi, dünya genelindeki hava koşullarını etkileyen El Nino’yu yeniden gündeme getirdi. Haziranda başlayan 2026-27 El Nino’sunun önümüzdeki aylarda güçlenmesi beklenirken, mevcut tahminler olayın geçmişte büyük ekonomik ve insani sonuçlara yol açan “Süper El Nino” seviyesine ulaşabileceğine işaret ediyor.
El Nino yalnızca Pasifik kıyılarını etkilemiyor. Okyanus ile atmosfer arasındaki enerji alışverişinin değişmesi; binlerce kilometre uzaklıktaki bölgelerde sıcaklık, yağış, kuraklık, fırtına ve tarımsal üretim üzerinde etkili olabiliyor. Küresel sıcaklıkları da artırabilen El Nino’nun 2027’ye kadar gıda güvenliği üzerindeki baskıyı artırabileceği belirtiliyor. Türkiye’de ise daha sıcak ve kurak koşullar ile orman yangını sezonunun uzaması olası etkiler arasında gösteriliyor.
1- EL NİNO NEDİR?
İspanyolcada “erkek çocuk” anlamına gelen El Nino, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan doğal bir iklim olayıdır.
El Nino’nun belirlenmesinde, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerini kapsayan Nino 3.4 bölgesindeki deniz suyu sıcaklıkları esas alınıyor. NOAA, bu bölgedeki deniz yüzeyi sıcaklığının üç aylık ortalamalarını takip ediyor. Sıcaklığın, beş ardışık üç aylık dönemde normalin en az 0,5 derece üzerinde seyretmesi El Nino koşullarının oluştuğu anlamına geliyor.
2- MEVCUT EL NİNO NE ZAMAN BAŞLADI, NE ZAMANA KADAR SÜRECEK?
El Nino, genellikle 2 ila 7 yılda bir ortaya çıkıyor ve yaklaşık bir yıl etkili oluyor. NOAA, mevcut El Nino’nun haziran ayında başladığını açıkladı.
Pasifik’teki deniz suyu sıcaklıklarının kasım-aralık-ocak döneminde en yüksek seviyeye ulaşması, ardından düşüşe geçmesi bekleniyor. El Nino koşullarının ise 2027’nin ilkbahar aylarında kademeli olarak zayıflayacağı tahmin ediliyor.
3- 2026-27 EL NİNO’SUNU DİĞERLERİNDEN FARKLI KILAN NE?
Deniz suyu sıcaklıklarının normalin 2 derece üzerine çıktığı El Nino dönemleri “Çok güçlü El Nino” veya “Süper El Nino” olarak adlandırılıyor. 1982-1983, 1997-1998 ve 2015-2016 yıllarında yaşanan El Nino olayları bu kategoriye girmişti.
NOAA’nın tahminlerine göre mevcut El Nino’nun sonbahar ve kış aylarında çok güçlü bir El Nino’ya dönüşme ihtimali yüzde 90’ın üzerinde.
Geçen temmuzda Pasifik sularının normalden yaklaşık 2 derece daha sıcak olduğu tespit edildi. Deniz suyu sıcaklıklarındaki anomalinin artarak ekim-kasım-aralık döneminde 2,5 derecenin üzerine çıkması bekleniyor. NOAA, mevcut El Nino’nun 1950’den bu yana kaydedilen en güçlü El Nino olma ihtimalini yüzde 69 olarak değerlendiriyor.
4- EL NİNO SICAKLIKLARI VE AŞIRI HAVA OLAYLARINI NASIL ETKİLİYOR?
Güçlü bir El Nino’nun küresel ortalama sıcaklığı yaklaşık 0,2 derece artırdığı belirtiliyor. Dünya yüzeyinin yaklaşık üçte birini kaplayan Pasifik Okyanusu, atmosfer için önemli bir ısı ve nem kaynağı.
El Nino sırasında deniz yüzeyinin ısınmasıyla buharlaşma artıyor ve atmosfere daha fazla ısı ile su buharı taşınıyor. Bu durum bazı bölgelerde sıcaklıkların yükselmesine, bazı bölgelerde ise yoğun yağış ve fırtına sistemlerinin oluşmasına yol açabiliyor.
El Nino sırasında Batı Pasifik’te normalde yoğunlaşan yağışların doğuya doğru kayması da atmosferdeki basınç ve rüzgar sistemlerini etkileyebiliyor. Jet akımları ve geniş ölçekli hava dolaşımındaki değişimler, Pasifik’ten binlerce kilometre uzaktaki bölgelerde hava koşullarını değiştirebiliyor.
5- EN FAZLA HANGİ BÖLGELER ETKİLENECEK?
El Nino’nun etkileri özellikle tropikal bölgelerde daha belirgin görülüyor. Peru ve Ekvador’da yoğun yağış, sel, heyelan ve kıyı taşkınları yaşanabilirken, Güney Afrika, Kolombiya, Endonezya ve Avustralya’da kuraklık görülebiliyor.
Hindistan’da muson yağışlarının azalması, ABD’nin güneyinde daha yağışlı, kuzeyinde ise daha sıcak koşullar, Brezilya’nın güneyinde sel ve kuzeyinde kuraklık El Nino’nun olası etkileri arasında yer alıyor.
El Nino dönemlerinde Atlantik’teki kasırga sezonunun ise daha sakin geçme eğilimi bulunuyor.
6- SICAKLIK VE AŞIRI HAVA OLAYLARI DIŞINDA HANGİ ETKİLERİ VAR?
El Nino’nun sıcaklıkları artırdığı bölgelerde orman yangını riski de yükseliyor. Bunun yanı sıra tarımsal üretim de El Nino’dan etkileniyor.
Kuraklık ve aşırı yağışlar tarım alanlarında verim kaybına neden olabilirken, bu durum küresel gıda stokları üzerinde de baskı oluşturabiliyor.
7- EL NİNO EKONOMİYİ, TARIMI VE GIDA FİYATLARINI NASIL ETKİLİYOR?
Mevcut El Nino’nun ekonomik etkileri henüz tam olarak ortaya çıkmış değil. Ancak geçmişte yaşanan güçlü El Nino olaylarının küresel ekonomide ciddi kayıplara yol açtığı belirtiliyor.
Dartmouth College araştırmacılarının 2023’te Science dergisinde yayımladığı çalışmaya göre, 1997-1998 El Nino’su takip eden beş yıl içinde küresel gelirde yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık kayba neden oldu.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) haziran ayında yaptığı değerlendirmede, Güney ve Güneydoğu Asya, Orta Amerika, Karayipler, Sahel bölgesi ve Güney Afrika’nın geniş kesimlerinde bazı tarım ve mera alanlarında kuraklık yaşanma ihtimalinin yüzde 50’nin üzerine çıktığı belirtildi.
Dünya Gıda Programı (WFP) ise güçlenen El Nino’nun 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya bırakabileceği uyarısında bulundu.
8- TÜRKİYE EL NİNO’DAN ETKİLENECEK Mİ?
Türkiye, El Nino’nun en güçlü etkilerinin görüldüğü bölgeler arasında bulunmuyor. El Nino’nun Türkiye ve Akdeniz havzasındaki etkileri doğrudan değil, atmosferik dolaşım üzerinden ve daha belirsiz şekilde ortaya çıkabiliyor.
Akdeniz havzasında El Nino yıllarında genellikle daha sıcak ve daha kurak sonbahar-kış koşulları görülebiliyor. Bu durumun Türkiye’de önümüzdeki aylarda sıcaklıkların normalin üzerinde seyretmesine ve orman yangını sezonunun uzamasına katkıda bulunabileceği belirtiliyor.
9- EL NİNO İLE LA NİNA ARASINDAKİ FARK NEDİR?
El Nino’nun karşıt fazı olan La Nina, ekvatoral Pasifik’te deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin altına düşmesiyle ortaya çıkıyor. İspanyolcada “kız çocuğu” anlamına gelen La Nina, küresel ortalama sıcaklıkları düşürme eğilimi gösteriyor.
Ancak El Nino’nun ardından her zaman La Nina koşulları oluşmuyor. İki olay arasındaki geçiş döneminde nötr koşullar da görülebiliyor.
10- İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ İLE EL NİNO ARASINDA BAĞLANTI VAR MI?
İklim değişikliği ile daha güçlü El Nino olayları arasındaki ilişki konusunda bilim dünyasında kesin bir görüş birliği bulunmuyor. Bununla birlikte bazı araştırmalar, küresel ısınmanın daha güçlü El Nino olaylarının görülme ihtimalini artırabileceğine işaret ediyor.
İngiltere’deki Imperial College London araştırmacılarının çalışmasına göre, El Nino’nun neden olduğu deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki aşırı değerler, 1960 öncesindeki seviyelerle karşılaştırıldığında yaklaşık yüzde 10 oranında güçlenmiş durumda.